Między nożem, a widelcem. Rola żywienia w leczeniu naszych pacjentów.

Chociaż zdajemy sobie sprawę z tego, że odpowiednie żywienie może modyfikować przebieg wielu chorób, a także jest podstawowym elementem profilaktyki wielu dolegliwości, rzadko sięgamy po to narzędzie w codziennej praktyce. Dlaczego?

Globalny problem.

Prawdopodobnie większość lekarzy nie miała możliwości zetknięcia się w czasie studiów z żywieniem jako elementem terapii. Co więcej, w gąszczu informacji, nie jest łatwo znaleźć rzetelne źródła na temat leczenia behawioralnego chorób cywilizacyjnych. Zarówno lekarze jak i studenci rzadko wiedzą do kogo zwrócić się z prośbą o pomoc w konstruowaniu planu żywieniowego, ograniczając się do zalecania wprowadzania zmian w diecie pacjenta. Ale jakich zmian?

Warto pamiętać, że modyfikacja stylu życia (w tym sposobu odżywiania) znajduje się na pierwszym miejscu wytycznych leczenia większości chorób przewlekłych, a do obowiązków lekarzy POZ i rodzinnych należy także profilaktyka i edukacja pacjentów.

O chlebie i wodzie?

Niestety, choć interwencje dietetyczne mają ogromny potencjał, bardzo często sprawiają one pacjentowi jeszcze więcej trudności niż leczenie farmakologiczne. Wynika to między innymi z niedostosowania komunikacji w zakresie żywienia. Od książkowych wytycznych znacznie przydatniejsze okazać się mogą praktyczne wskazówki na temat tego, w jaki sposób zmienić sposób odżywiania tak, aby służąc zdrowiu, nie nadszarpywać domowego budżetu, nie ograniczać wolnego czasu czy nie rezygnować z przyjemności jedzenia.

Choroby przewlekłe, a modyfikacja stylu życia.

Główną przyczyną zgonów zarówno w Polsce, jak i na świecie są choroby układu sercowo-naczyniowego, których rozwojowi sprzyjają zaburzenia gospodarki lipidowej. Szacuje się, że problem dyslipidemii dotyczy dziś ponad 60% dorosłych Polaków. W większości przypadków w jego leczeniu efektywne okazałyby się proste modyfikacje stylu życia.

Do modyfikowalnych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych należą ponadto nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, palenie tytoniu, otyłość, niski poziom aktywności fizycznej oraz nadużywanie alkoholu. U podłoża niemal wszystkich leży niewłaściwy styl życia, z komponentów którego najistotniejszy wydaje się sposób odżywiania.

Jak dietą i zmianą nawyków leczyć zaburzenia lipidowe?

  • Po pierwsze należy obniżyć spożywanie nasyconych kwasów tłuszczowych. Ich źródłem jest nie tylko mięso oraz produkty pochodzenia zwierzęcego, ale także słodycze i wyroby cukiernicze! Olej palmowy wchodzi w skład wielu dań gotowych, czekolady oraz kremów. Popularny olej kokosowy zawiera ich więcej niż smalec! Warto zachęcać wszystkich pacjentów, a także swoich bliskich do rezygnacji z zakupu produktów wysoko przetworzonych. Trzeba unikać także kwasów tłuszczowych typu trans – obecnych m.in. w masowo produkowanych wyrobach cukierniczych i słodyczach.
  • Kolejną ważną zasadą jest zwiększenie ilości spożywanego błonnika. Znajdziemy go w owocach i warzywach (jego szczególnie cennym źródłem, również ze względu na inne właściwości są rośliny strączkowe). Zachęcajmy pacjentów także do sięgania po produkty pełnoziarniste: otręby czy kasze. Rozszerzenie diety o ten składnik szybko daje efekt sytości, poprawia pracę przewodu pokarmowego oraz wykazuje pozytywne działanie w obniżaniu poziomu cholesterolu.
  • Należy również ograniczyć przyjmowanie cholesterolu. Do jego najbogatszych źródeł należą jaja i mięso czerwone. Warto jednak pamiętać, że wbrew powszechnemu przekonaniu, ilość porównywalną do wieprzowiny znajdziemy w mięsie drobiowym!
  • Zachęcajmy do zwiększania udziału w diecie produktów pochodzenia roślinnego.
  • Pamiętajmy o czytaniu etykiet! Warto zachęcać pacjentów do podejmowania świadomych decyzji zakupowych i sprawdzania nie tylko kaloryczności produktów, ale również zawartości poszczególnych składników takich jak wspomniane kwasy tłuszczowe nasycone, kwasy tłuszczowe trans, błonnik czy zawartość cukru i soli.
    Im krótsza etykieta i im mniej na niej niezrozumiałych dla nas nazw, tym lepiej!
  • Nie wolno zapomnieć o konieczności rezygnacji z palenia tytoniu. Dym tytoniowy stanowi niezależny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a także jest silnie karcynogenny.
  • Powinniśmy zachęcać do podejmowania aktywności fizycznej – nawet 30-minutowy codzienny spacer przynosi wymierne korzyści dla zdrowia. Zwrócić uwagę na możliwość zwiększania codziennej aktywności za pomocą prostych kroków: wybrać schody zamiast windy, wysiąść dwa przystanki wcześniej w drodze do domu i pracy, w dni wolne od pracy rezygnować z samochodu na rzecz roweru lub spaceru.

Wybierając coraz popularniejszą dietę opartą na nieprzetworzonych produktach pochodzenia roślinnego (whole-food, plant-based), zachęcajmy do wybierania produktów świeżych i lokalnych, pochodzących ze znanych źródeł – dających gwarancję najlepszego smaku. Pamiętajmy, że aby ułatwić pacjentowi pracę nad nowymi nawykami żywieniowymi, proponowane zmiany w żywieniu nie mogą wiązać się dla niego z ogromną ilością wyrzeczeń i poczuciem rezygnacji z przyjemności jedzenia.
Wymiar smakowy jest szczególnie istotny w diecie ograniczającej ilość tłuszczu, soli czy sztucznych ulepszaczy.

Wybierając plan żywieniowy wzbogacany w mięso, pamiętajmy, by pochodziło z kontrolowanych źródeł i nie było poddawane obróbce hurtowej. Pamiętajmy też że to, czym karmione są zwierzęta jest nie bez znaczenia dla wartości odżywczych oraz smaku.

Patriotyzm konsumencki: wybór świadomego konsumenta?

Krótszy czas transportu oraz przechowywania nie pozostaje bez znaczenia dla właściwości smakowych produktów. Wybór polskich produktów pozwala także na wsparcie naszej gospodarki i umożliwia małym dostawcom, zwłaszcza stawiających na produkcję ekologiczną, rozwój. Hodowane w Polsce owoce i warzywa są cenione w całej Europie za smak oraz różnorodność.

Poniżej przykład sezonowego – jesiennego menu wspierającego leczenie dyslipidemii.

Śniadanie:

kromki pełnoziarnistego chleba na zakwasie z pastą z soczewicy i warzyw, kiełki

Drugie śniadanie:

koktajl z kefiru, gruszki, mrożonych owoców jagodowych, siemienia lnianego

Obiad:

fasola w sosie pomidorowym z ziołami i kurkumą, podawana z kaszą gryczaną; surówka z kapusty kiszonej, jabłka i marchwi

Deser:

pieczone jabłko z płatkami owsianymi, suszonymi śliwkami i orzechami włoskimi

Kolacja:

mieszanka sałat z pieczonym burakiem i lekkim dressingiem z sokiem z pomarańczy

Ewentualne przekąski:

warzywa pokrojone w słupki

(Menu stanowi przykładowe zestawienie potraw i produktów prozdrowotnych; wielkości porcji i kaloryczności nie uwzględniono ze względu na potrzebę dostosowania ich do pacjenta).

Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa zainicjował projekt, którego celem jest zwiększenie świadomości lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej na temat roli żywienia w profilaktyce i leczeniu najczęstszych jednostek chorobowych. W jego ramach prowadzona jest edukacja w zakresie diety opartej na wysokiej jakości produktach polskiego pochodzenia, dopasowanej do potrzeb pacjentów cierpiących na choroby przewlekłe.

Warsztaty kulinarno-edukacyjne do doskonała okazja do zapoznania się rolą żywienia w terapii chorób przewlekłych, dlatego serdecznie na nie zapraszamy.

Artykuł powstał przy współpracy z KOWR, w oparciu o pracę

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się nim!

Zobacz też

O autorze

Magdalena Zdziebko
redaktor
Studentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Na lekarski trafiła trochę przypadkiem, bo rozważała jeszcze bycie naukowcem lub dziennikarką, a zakochała się w medycynie bez pamięci. Prowadzi kronikę grupy studenckiej, czyta niemal wszystko co trafi w jej dłonie, ogląda seriale, gotuje, pływa i uwielbia poszerzać horyzonty. Kocha ludzi, góry, wodę oraz jedzenie i nie ufa ludziom, którzy twierdzą, że jeść nie lubią.
Ludzie znają dziś cenę wszystkiego, nie znając wartości niczego. - Oscar Wilde, Portret Doriana Graya

Dodaj komentarz

Ze względu na ochronę antyspamową komentarz każdego nowego użytkownika musi być zaakceptowany przez moderatora. W związku z tym może minąć trochę czasu nim Twój wpis pojawi się na stronie. Prosimy o cierpliwość :).

Nie musisz podawać swojego adresu email. Jeśli to zrobisz, nie będzie opublikowany - przyda się, gdybyśmy chcieli się z Tobą skontaktować. Zachęcamy również do zapisywania się do newslettera!

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.